Côte d'Ivoire

pagilian idiay Aprika

Nagsasabtan: 8°N 5°W / 8°N 5°W / 8; -5

Ti Côte d'Ivoire,[a](lit.Pantar ti Marpil), opisial a ti Republika ti Côte d'Ivoire, ket ti maysa a pagilian a mabirukan iti abagatan nga aplaya ti Laud nga Aprika. Ti politikal a kapitolio ti Côte d'Ivoire ket ti Yamoussoukro iti tengnga ti pagilian, bayat a ti kapitolio ti ekonomia ket ti puerto a siudad ti Abidjan. Daytoy ket beddengan ti Guinea iti amianan a laud, ti Liberia iti laud, ti Mali iti amianan a laud, ti Burkina Faso iti amianan a daya, ti Ghana iti daya, ken ti Golpo ti Guinea (Taaw Atlantiko) iti abagatan. Ti opisial a pagsasao ti republika ket Pranses, ken ti pagsasao nga adu nga us-usaren dagiti lokal nga indihenio ket mairaman ti Baoulé, Dioula, Dan, Anyin, ken Cebaara Senufo. Iti dagup, adda dagiti agarup a 78 a sabali a a pagsasao a naisasao iti Côte d'Ivoire. Ti pagilian ket addaan iti dakkel a populasion nga agraraem iti Kristianidad, Islam ken dagiti nadumaduma nga indihenio a relihion.

Republika ti Côte d'Ivoire
République de Côte d'Ivoire (Pranses)
Wagayway ti Côte d'Ivoire
Wagayway
Eskudo ti Côte d'Ivoire
Eskudo
Napili a pagsasao: ‘Union – Discipline – Travail’ (Pranses)
'Panagkaykaysa – Disiplina – Trabaho'
Nailian a kanta: L'Abidjanaise
(Ilokano: "Kanta ti Abidjan")
Côte d'Ivoire (orthographic projection).svg
KapitolioYamoussoukro (de jure)
Abidjan (de facto)
6°51′N 5°18′W / 6.850°N 5.300°W / 6.850; -5.300
Kadakkelan a siudadAbidjan
Opisial a sasaoPranses
Dagiti bernakular a
pagsasao
Grupgrupo ti etniko
(2018)
Relihion
(2020)[1]
  • 44.0% Kristianidad
  • 37.2% Islam
  • 10.5% Dagiti tradisional a pammati
  • 8.1% Awan relihion
  • 0.2% Dadduma
Nagan dagiti umiliMarfileno (lalaki), Marfilena (babai)
GobiernoUnitario a presidensial a batay-linteg a republika
• Presidente
Alassane Ouattara
• Bise Presidente
Bakante
• Kangrunaan a Ministro
Patrick Achi
LehislaturaParlamento ti Côte d'Ivoire
Senado
Nailian nga Asemblia
Pakasaritaan
• Nabangon ti republika
4 Disiembre 1958
• Wayawaya manipud iti Pransia
7 Agosto 1960
Kalawa
• Dagup
322,463 km2 (124,504 sq mi) (Maika-68)
• Danum (%)
1.4[2]
Populasion
• Karkulo idi 2020
26,378,274[3] (Maika-53)
• Densidad
63.9/km2 (165.5/sq mi) (Maika-139)
GDP (PPP)Karkulo idi 2020
• Dagup
$144.497 bilion[4]
• Tunggal maysa a tao
$5,360[4]
GDP (nominal)Karkulo idi 2020
• Dagup
$61.502 bilion[4]
• Tunggal maysa a tao
$2,281[4]
Gini (2015)steady 41.5[5]
kalalainganna
HDI (2019)increase 0.538[6]
ababa · Maika-162
KuartaPranko CFA ti Laud nga Aprika (XOF)
Sona ti orasUTC (GMT)
Pormat ti petsaaa/bb/tttt
Pagmanehuankanawan
Kodigo ti panagtawag+225
Kodigo ti ISO 3166CI
TLD ti internet.ci
  1. Mairaman ti agarup a 130,000 a Libanes ken 14,000 a Tattao a Pranses.

Sakbay ti panagsakup dagiti Europeano, ti Côte d'Ivoire ket ayan idi dagiti nadumaduma nga estado, a mairaman ti Gyaaman, ti Imperio a Kong ken Baoulé. Ti lugar ket nagbalin a maysa a protektorado ti Pransia idi 1843 ken naitiptipon a kas maysa a kolonia ti Pransia idi 1893 iti panawen ti Europeano nga eskrambulo ti Aprikaa. Nakagun-od daytoy iti wayawaya idi 1960, nga indauluan babaen ni Félix Houphouët-Boigny, nga isu ti nagturay iti pagilian aginggana idi 1993. Relatibo a natalinay kadagiti pagalgadan ti rehion, nagpundar ti Côte d'Ivoire iti asideg a pannakikadua iti politika ken ekonomia kadagiti kaarrubana iti Laud nga Aprika bayat nga isu met ket nagtalinaay iti asideg a relasion iti Laud, a naipangpangruna iti Pransia. Naririo ti kappiana babaen ti maysa a kudeta idi 1999 ken dagiti dua a sibil a gubat, ti immuna ket idi baetan ti 2002 ken 2007[8] ken manen idi las-ud ti 2010–2011. Idi 2000, nangampon ti pagilian iti baro a batay-linteg.[9]

Ti Côte d'Ivoire ket maysa a republika nga addaan iti napigsa nga ehukitibo a bileg a nairebbeng iti presidente. Babaen ti produksion ti kape ken kakaw, nabileg ti ekonomia ti pagilian iti Laud nga Aprika iti las-ud dagiti tawen ti 1960 ken 1970, ngem napan met daytoy iti didigra ti ekonomia kadagiti tawen ti 1980, a nagtaudan dagiti riro ti politika ken sosial. Idi laeng agarup a 2014 a ti dagup ti domestiko a produkto ket nakaabot manen iti kangato kadagiti tawen ti 1970.[10] Idi 2020, ti Côte d'Ivoire ket isu idi ti kadakkelan nga agiluluas iti bukel ti kakaw iti lubong ken addaan iti nangato nga agpang iti matgedan para iti rehionna.[11] Idi maika-21 a siglo, ti ekonomia ti Côte d'Ivoire ket kaaduan a naibatay iti panagtagilako, ken nakaro pay laeng nga agkamkammatalek iti agrikultura, ken kaaduan dagiti panagpataud kadagiti nasayaat a malako nga apit babaen dagiti bassit a talon.[2]

Dagiti notaUrnosen

  1. ^ Maibalikas a kas /ˌkt dˈvwɑːr/ KOHT-_-DEE-VWAR iti Ingles ken [kot divwaʁ] ( dengngen) iti Pranses.[7]

Dagiti nagibasaranUrnosen

  1. ^ "Ivory Coast". Global Religious Futures (iti Ingles). Pew Research Center. Naala idi 1 Hulio 2021.
  2. ^ a b "Côte d'Ivoire". The World Factbook (iti Ingles). CIA Directorate of Intelligence. 24 Hulio 2008. Naala idi 8 Agosto 2008.
  3. ^ "Population by Country (2020)" (iti Ingles). Worldometer.
  4. ^ a b c d "Report for Selected Countries and Subjects: October 2020 – Côte d'Ivoire". imf.org (iti Ingles). IMF. Naala idi 13 Oktubre 2020.
  5. ^ "Gini Index" (iti Ingles). World Bank. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 9 Pebrero 2015. Naala idi 14 Hulio 2021.
  6. ^ Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF). United Nations Development Programme. 15 December 2020. pp. 343–346. ISBN 978-92-1-126442-5. Naala idi 16 December 2020.
  7. ^ "Cote d'Ivoire definition". Dictionary.com (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 23 Hulio 2015. Naala idi 23 Mayo 2014.
  8. ^ "Loi n° 2000-513 du 1er août 2000 portant Constitution de la République de Côte d'Ivoire" (PDF). Journal Officiel de la République de Côte d'Ivoire (iti Pranses). 42 (30): 529–538. 3 Agosto 2000. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 25 Marso 2009. Naala idi 7 Agosto 2008.
  9. ^ Loi no 2000-513 du 1er août 2000 portant constitution de la République de Côte d’Ivoire, Journal Officiel de la République de Côte d’Ivoire, no 30, Abidjan, jeudi 3 août 2000, p. 529–538
  10. ^ "Penn World Table" (iti Ingles). Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 22 Marso 2019.
  11. ^ "Ivory Coast country profile". BBC News (iti Ingles). 2020-11-18. Naala idi 2021-06-01.

Dagiti akinruar a silpoUrnosen

  Dagiti midia a mainaig iti Côte d'Ivoire iti Wikimedia Commons
  Pakaammo ti panagbiahe idiay Côte d'Ivoire manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)