Paggiddiatan a nagbaetan dagiti rebision ti "Akinlaud a Baro a Guinea"

m
Nagsimpa iti panangiletra/gramatika
(Naipatarus manipud iti Western New Guinea/744925915)
 
m (Nagsimpa iti panangiletra/gramatika)
}}
 
Ti '''Akinlaud a Baro a Guinea''' ket ti parte ti [[Indonesia]] a mangbukel ti akinlaud a kagudua ti isla ti [[Baro a Guinea]] ken dagiti basbassit nga isla iti laud. Ti rehion ket inadministro a kas dagiti dua a probinsia: [[Papua (probinsia)|Papua]] ken [[Laud a Papua (probinsia)|Laud a Papua]]. Ti akindaya a kagudua ti Baro a Guinea ket ti pagilian ti [[Papua Baro a Guinea]]. Ti populasion ket agarup a 3.6 a riwriw ken buklen dagiti etniko a [[Tattao a Papuano|Papuano]], [[Tattao a Melanesio|Melanesio]], ken [[Tattao nga Austronesio|Austronesio]]. Ti rehion ket kaaduan a nasamek a kabakiran nga ayan a pataengan dagiti nadumaduma a tradisional a tribu a kas ti [[Tattao a Dani|Dani]] tiGingetti Ginget Baliem, ngem ti kaaduan ti populasion ket agtataeng iti wenno dagiti asideg ti lugar ti aplaya. Ti kadakkelan a siudad iti rehion ket ti [[Jayapura]]. Ti opisial ken kadawyan a naisasao a pagsasao ket ti [[Pagsasao nga Indones|Indones]]. Tikarkulo ti bilang dagiti pagsasao ti tribu iti rehion ket sumakop manipuditi 200 aginggana iti sumurok a 700, a ti kaaduan a naisasao ket mairaman ti Dani, Yali, Ekari ken Biak. Ti kaaduan a relihion ket Kristianidad (masansan a maitipon kadagiti tradisional a pammati) ken sarunuen babaen ti Islam. Dagiti kangrunaan nga industria ket agrikultura, panagkalap, panagpataud ti lana, ken panagmina.
 
Ti panagtagtagitao ti tao ket nakarkulo a nangrugi idi baetan ti 42,000 ken 48,000 a tawtawen ti napalabas.<ref name="Gillespie, Richard 2002 455–72">{{cite journal|author=Gillespie, Richard|year=2002|url=https://web.archive.org/web/20060501000000*/http://www-personal.une.edu.au/~pbrown3/Gillespie02.pdf|title=Dating the First Australians|journal=Radiocarbon|volume=44|issue=2|pages=455–72|accessdate=24 Mayo 2010}} Naiyarkibo idi 19 gosto 2014</ref> Tinunton ti [[Olanda]] tirehion ken nangirugi ti obra ti misionario idi maika-19 a siglo. Ti rehion ket inkapet babaen ti Indonesia kadagidi tawen ti 1960. Kalpasan dagiti [[Repormasion (Indonesia)|reporma iti amin a paset ti Indonesia]] idi 1998, ti Papua ken dagiti sabali a probinsia ti Indonesia ket nakaawatda iti ad-adu a rehional nga autonomia. Idi 2001, naikkan ti kasasaad nga "Espesial nga Autonomia" iti probinsia ti Papua, ngem uray tatta nga aldawen, sangkabassit laeng ti implementasion ken masansana dinildillaw.<ref>[https://web.archive.org/web/20090211034152/http://oai.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA462594 U.S. Dept. of Defence]; [https://web.archive.org/web/20090808210217/http://www.crisisgroup.org/home/index.cfm?l=1&id=1764 International Crisis Group]; ken [http://www.crisisgroup.org/home/index.cfm?id=4364&l=1 International Crisis Group]. Naiyarkibo idi 19 Agosto2014.</ref> Inadministro idi ti rehion kas bugbugtong a probinsia aginggana idi 2003, idi ginudua kadagiti probinsia ti [[Papua, Indonesia|Papua]] ken [[Laud a Papua (probinsia)|Laud a Papua]].