Kamatis: Paggiddiatan a nagbaetan dagiti rebision

11 dagiti byte ti naikkat ,  11 months ago
m
Nagsimpa iti panangiletra/gramatika
m (→‎Adu apay a mabasbasa: Nagsimpa iti panangiletra/gramatika)
m (Nagsimpa iti panangiletra/gramatika)
 
Ti '''kamatis''' ket ti makan, masansan a nalabbasit, a [[Berry (botanika)|berry]] ti [[nightshade]] ''Solanum lycopersicum'',<ref name="eol">{{cite web | url=http://eol.org/pages/392557/overview | title=Solanum lycopersicum- Tomato | publisher=Encyclopedia of Life | accessdate=Enero 1, 2014}}</ref><ref name="NHM" /> a kadawyan nga ammo a kas ti mula a kamatis. Nagtaud ti sebbangan iti akinlaud nga [[Abagatan nga Amerika]].<ref name="eol" /><ref name="eb">{{cite web|url=https://www.britannica.com/plant/tomato|title=Tomato|publisher=Encyclopaedia Britannica|date=Enero 4, 2018|accessdate=Enero 15, 2018}}</ref> T [[Nahuatl]] (pagsasao nga Azteca) a balikas iti ''tomatl'' ket isu ti nagtaudan ti Espaniol a balikas iti ''tomate'', nga isu met ti nakaalaan ti balikas nga Ingles iti ''tomato''.<ref name="eb" /><ref name="oed">{{cite web|url=https://www.etymonline.com/word/tomato|title=Tomato|publisher=Etymology Online Dictionary|date=2018|accessdate=Enero 15, 2018}}</ref>Daytoy ket naus-usar a kas [[Hortikultura|naimuyongan]] a makan a mabalin a nagtaud kadagiti [[indihenio a tattao]] ti [[Mehiko]].<ref name="eol" /><ref>{{cite web|url=http://www.tomato-cages.com/tomato-history.html |title=Tomato History | newspaper= |date= |accessdate=Hulio 27, 2017}}</ref> Nasarakan dagiti Espaniol ti kamatis manipud iti pannakaiyammoda iti [[Azteca]] idi las-ud ti [[Kolonisasion ti Espaniol iti Kaamerikaan]] ken inyegda met iti Europa. Manipud iti dayta, naipayammo ti kamatis kadagiti sabali a parte iti nakolonisado nga Europa a lubong idi las-ud ti maika-16 a siglo.<ref name="eol" />
 
Makmakan ti kamatis kadagiti nadumaduma a waya, makilaw wenno maluto, kadagiti adu a potahe, pagsawsawan, dagiti [[ensalada]], ken dagiti mainum. Bayat a dagiti kamatis ket dagiti [[bunga]] &mdash; [[botanika|botaniko]] a maidasig a kas dagiti [[Berry (botanika)|berry]] &mdash; kadawyanda a maus-usar a kas ramen a [[nateng]] wenno sabali a masida.<ref name=eb />
 
Adu a naimulmula dagiti nadumaduma a kita ti kamatis kadagiti [[kalalainganna a klima]] iti amin a paset iti lubong, ken dagiti [[inbernadero]] ket mangipalubos para iti panagpataud kadagiti kamatis iti amin a paset dagiti tiempo iti tawen. Kadawyan nga dumakkel ti mula a kamatis iti {{pagbaliwen|1|-|3|m|ft|0|sp=us}} iti katayag. Agkalatkatda nga addaan iti nakapsot nga ungkay nga agdalupakpak ken kadawyan a makasapul iti suporta.<ref name="eol" /> Dagiti indeterminado a mula kamatis ket dagiti [[perenial a mula|perenial]] iti patneng a habitatda, ngem maimuyonganda a kas dagiti [[tinawen a mula|tinawen]]. Ti determinado, wenno bassit a mula, dagiti mula ket tinawen nga agsardeng a dumakkel iti naikeddeng a katayag ken agpataud iti maminsan a dagus nga apit. Agdumaduma ti kadakel ti kamatis segun ti [[kultibar]], nga agraman iti sakopsakup iti {{pagbaliwen|0.5|-|4|in|cm}} iti kaakaba.<ref name="eol" />
 
== Dagiti nagibasaran ==
== Dagiti akinruar a silpo ==
{{Commons|Solanum lycopersicum|Solanum lycopersicum}}
* {{Wikispecies-inline|Solanum lycopersicum}}
* {{Commons category-inline|Tomatoes}}
 
{{Taxonbar|from=Q23501}}